نشانه‌های خرابی هارد دیسک و راه‌های محافظت از داده‌ها

در حالی که امروزه SSDها به‌عنوان رسانه‌ی ذخیره‌سازی ترجیحی شناخته می‌شوند، هارد دیسک‌های مکانیکی (HDD) هنوز هم منسوخ نشده‌اند. این درایوها همچنان بهترین گزینه برای ذخیره داده‌هایی هستند که نیازی به سرعت بالای SSD ندارند و البته برای ذخیره‌سازی داده‌های غیرفعال یا بلندمدت (Cold Data) نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند — کاری که SSDها برای آن مناسب نیستند.

با این حال، اگر داده‌هایی وجود دارند که تنها بر روی هارد دیسک‌های مکانیکی ذخیره شده‌اند و نسخه‌ی پشتیبان دیگری از آن‌ها وجود ندارد، باید آگاه بود که از لحظه‌ای که آن درایو برای اولین بار روشن شد، شمارش معکوس نابودی آن آغاز شده است — شمارشی که عدد مشخصی ندارد.

هر هارد دیسک مکانیکی تاریخ انقضا دارد

هر چیزی در جهان طول عمر محدودی دارد، بنابراین گفتن اینکه هارد دیسک‌های مکانیکی سرانجام از کار خواهند افتاد، موضوع خاصی نیست. آنچه پایان عمر این درایوها را قابل توجه می‌کند، تعداد زیاد عوامل مؤثر و غیرقابل پیش‌بینی بودن زمان خرابی آن‌هاست.

در داخل یک هارد دیسک، صفحات مغناطیسی با سرعت هزاران دور در دقیقه می‌چرخند، در حالی که هدهای مغناطیسی که مسئول خواندن و نوشتن داده‌ها هستند، در فاصله‌ای بسیار اندک (نازک‌تر از موی انسان) بر روی لایه‌ای از هوا شناورند.

در واقع، کارکرد صحیح یک هارد دیسک در این شرایط نوعی شگفتی فنی محسوب می‌شود. برای توصیف عمر میانگین یک مدل از هارد دیسک، شاخصی به نام MTBF (میانگین زمان قبل از خرابی) استفاده می‌شود که بیانگر مدت‌زمان میانگین عملکرد یک مدل تا زمان خرابی است. با این حال، این عدد توزیع خرابی‌ها را مشخص نمی‌کند و وجود موارد استثنایی در آن طبیعی است. علاوه بر این، معمولاً این اعداد بر اساس آزمایش در شرایط ایده‌آل از نظر دما و رطوبت به‌دست می‌آیند.

چگونه علائم اولیه خرابی را تشخیص دهیم

در برخی موارد خوش‌شانس، هارد دیسک قبل از خرابی علائم هشداردهنده‌ای نشان می‌دهد. این موضوع می‌تواند فرصتی برای نجات داده‌های حیاتی فراهم کند، اما نباید به آن به‌عنوان یک اطمینان قطعی تکیه کرد.

اگر هارد دیسک شروع به ایجاد صداهای کلیک یا ساییدگی کند، این نشانه‌ای واضح از نزدیک بودن خرابی است. این پدیده که با نام «کلیک مرگ» (Click of Death) شناخته می‌شود، از دیرباز یکی از شاخص‌ترین نشانه‌های خرابی قریب‌الوقوع درایو بوده است.

افت ناگهانی در عملکرد درایو، نمایش خطای S.M.A.R.T در هنگام راه‌اندازی، یا بروز خطا در هنگام خواندن یا نوشتن فایل‌ها از دیگر نشانه‌های هشداردهنده هستند. همچنین اگر سیستم چندین بار باید راه‌اندازی مجدد شود تا درایو شناسایی گردد، احتمال خرابی بسیار بالاست.

آزمایش سلامت درایو پیش از دیر شدن

برای اطلاع از وضعیت سلامت هارد دیسک، نیازی به انتظار برای بروز علائم ظاهری نیست. فناوری S.M.A.R.T (Self-Monitoring, Analysis, and Reporting Technology) به هارد دیسک اجازه می‌دهد تا داده‌های تشخیصی مربوط به عملکرد خود را ثبت و گزارش کند.

ابزارهایی مانند CrystalDiskInfo برای ویندوز، DriveDx برای macOS و smartmontools برای لینوکس امکان مشاهده این داده‌ها را فراهم می‌کنند.

در بیشتر موارد، نتایج به‌صورت نمایش رنگی (سبز، زرد یا قرمز) ارائه می‌شوند، اما برخی پارامترها نیاز به دقت بیشتری دارند:

• Reallocated Sector Count: شمار سکتورهای معیوبی که جایگزین شده‌اند.

• Current Pending Sector Count: سکتورهای مشکوکی که هنوز جایگزین نشده‌اند.

• Spin-Up Time: افزایش ناگهانی این مقدار می‌تواند نشانه‌ی فرسودگی موتور باشد.

• Read Error Rate: نرخ بالای خطای خواندن معمولاً به آسیب فیزیکی پلاترها اشاره دارد.

اگر هشدارهای زرد یا قرمز مشاهده شود — یا مقادیر پارامترها به‌تدریج در حال افزایش باشند — زمان آن فرا رسیده است که برای انتقال داده‌ها برنامه‌ریزی شود. هرچند S.M.A.R.T همیشه دقیق نیست، اما همچنان بهترین ابزار موجود برای پیش‌بینی خرابی پیش از از دست رفتن داده‌ها به شمار می‌رود.

همه چیز را همین حالا پشتیبان‌گیری کنید

هیچ ابزار نرم‌افزاری قادر به تعمیر هاردی که در حال خرابی است، نیست. بنابراین نباید تا زمان وقوع خرابی صبر کرد تا به فکر محافظت از داده‌ها افتاد. بهترین استراتژی، پیروی از قانون معروف ۳-۲-۱ است:

1. نگهداری سه نسخه از داده‌ها

2. ذخیره آن‌ها در حداقل دو نوع رسانه متفاوت

3. نگهداری یک نسخه در مکان خارج از سایت یا فضای ابری

خدمات ابری مدرن، امکان پشتیبان‌گیری ایمن از داده‌ها را با استانداردهای جهانی فراهم کرده‌اند. همچنین می‌توان از یک NAS در شبکه محلی استفاده کرد که درایوهای آن در پیکربندی RAID 1 یا RAID 5 تنظیم شده باشند.

مهم‌ترین نکته، خودکارسازی فرآیند پشتیبان‌گیری است تا هیچ داده‌ای به دلیل فراموشی از دست نرود.

به جای تعمیر، برای تعویض برنامه‌ریزی کنید

زمانی که هارد دیسک شروع به خرابی می‌کند، در واقع تنها گزینه‌ی منطقی تعویض آن است. هرچند متخصصان بازیابی داده می‌توانند در برخی موارد درایوهای خراب را تعمیر کنند، اما این روش بسیار پرهزینه است و فقط زمانی استفاده می‌شود که داده‌های غیرقابل جایگزینی مانند کیف پول رمز‌ارز در درایو ذخیره شده باشد.

بهتر است با دیدگاه پیشگیرانه به هارد دیسک‌ها نگاه شود و آن‌ها را مانند قطعات مصرفی در نظر گرفت. بنابراین، درایوهای حاوی داده‌های حیاتی باید هر سه تا پنج سال تعویض شوند، حتی اگر طبق داده‌های S.M.A.R.T سالم به نظر برسند. درایوهای قدیمی را نیز می‌توان در آرایه‌های RAID یا برای نگهداری فایل‌های غیرحیاتی مانند فیلم، موسیقی یا برنامه‌هایی که امکان دانلود مجدد دارند استفاده کرد.

هارد دیسک‌ها هنوز از میان نرفته‌اند، اما استفاده صحیح و مراقبت مناسب از آن‌ها می‌تواند از وقوع از دست رفتن داده‌ها — که کاملاً قابل پیشگیری است — جلوگیری کند.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید

برای خرید محصولات دل کلیک کنید

کندل، عرضه کننده محصولات دل در ایران

برای اطلاع از قیمت لپ تاپ دل کلیک کنید

مانیتور دل | تبلت دل | لوازم جانبی دل

فروش و خدمات دل در ایران