به روزرسانی BIOS دیگر اختیاری نیست

اگر یک کامپیوتر یا لپ‌تاپ ویندوزی دارید، احتمالاً شنیده‌اید که بهتر است BIOS را به‌روزرسانی نکنید مگر این‌که مشکلی جدی وجود داشته باشد، زیرا ممکن است منجر به آسیب جدی مانند از کار افتادن کامل مادربرد شود. با این حال، با توجه به امنیت، عملکرد و سازگاری سیستم، به روزرسانی BIOS برای تمامی دستگاه‌ها ضروری محسوب می‌شود.

به روزرسانی BIOS می‌تواند عملکرد و سازگاری را بهبود دهد

ابتدا لازم است تفاوت بین BIOS و کدهای اختصاصی سازندگان مانند AGESA شرکت AMD روشن شود. AGESA (AMD Generic Encapsulated Software Architecture) یک مؤلفه فریمور درون UEFI مادربرد است که مسئول راه‌اندازی پردازنده و چیپست‌های AMD است. برای به‌روزرسانی AGESA و بخش‌های مشابه، نیاز است کل BIOS به‌روزرسانی شود؛ بنابراین در ادامه برای سادگی، همه این موارد با عنوان «به روزرسانی BIOS» بیان می‌شوند.

کاربران حرفه‌ای از مدت‌ها قبل می‌دانند که به روزرسانی BIOS می‌تواند به افزایش کارایی، بهره‌وری و بهبود سازگاری کمک کند، به همین دلیل همواره آن را دنبال می‌کنند. اما دقیقاً یک به روزرسانی BIOS چه تغییری می‌تواند در سیستم ایجاد کند؟

در بسیاری موارد، حتی بدون به روزرسانی BIOS، امکان استفاده از یک رایانه جدید وجود ندارد. به این دلیل که سخت‌افزاری مانند RAM، حافظه‌های NVMe SSD و حتی CPU همیشه به‌صورت Plug-and-Play عمل نمی‌کنند. حتی اگر از نظر فیزیکی سازگار باشند و بتوانند وارد ویندوز شوند، گاهی نیاز به یک به روزرسانی BIOS وجود دارد تا پشتیبانی لازم اضافه شود و سخت‌افزار به‌درستی کار کند.

برای مثال، پردازنده‌های سری X3D شرکت AMD که به حافظه سه‌بعدی V-Cache مجهز هستند، اغلب ماه‌ها پس از عرضه مدل‌های اصلی وارد بازار می‌شوند. نمونه بارز آن Ryzen 5 5500X3D است که در ژوئن ۲۰۲۵، تقریباً پنج سال پس از معرفی سری Ryzen 5000 عرضه شد.

اگرچه این پردازنده از همان سوکت AM4 نسل‌های قبل استفاده می‌کند، اما بدون به روزرسانی BIOS با مادربردهای قدیمی B350، B450، X370 و مدل‌های مشابه سازگار نیست. در واقع، به دلیل عرضه دیرهنگام، حتی بسیاری از مادربردهای جدیدتر نیز برای شناسایی این پردازنده نیاز به به روزرسانی BIOS دارند.

در حوزه عملکرد، پایداری و بهره‌وری نیز به روزرسانی BIOS گاهی مزایای کوچک اما مهمی ایجاد می‌کند، به‌ویژه در به‌روزرسانی‌های اولیه پس از عرضه یک چیپست جدید. برای مثال، عرضه اولیه سری Ryzen 9000 ضعیف‌تر از انتظار بود اما با به‌روزرسانی‌هایی مانند AGESA PI 1.2.0.2 بهبود یافت. این نسخه یک گزینه cTDP با توان ۱۰۵ وات برای Ryzen 7 9700X (در مقایسه با ۶۵ وات قبلی) اضافه کرد که موجب افزایش ۱۰ درصدی کارایی شد.

نمونه دیگر مربوط به پردازنده‌های K-Series نسل ۱۳ و ۱۴ اینتل است که در ابتدا ناپایدار بودند. چندین به روزرسانی BIOS شامل میکروکدهای جدید برای بهبود مدیریت حرارتی و کنترل ولتاژ عرضه شد. این تغییرات به کاهش کرش‌ها و افزایش پایداری کمک کردند.

نمونه‌ای قدیمی‌تر نیز به به روزرسانی BIOS نسخه 1.3 روی مادربردهای X370 برمی‌گردد که با بهبود تایمینگ حافظه و تثبیت توان، عملکرد را به‌شکل محسوسی افزایش داد.

علاوه بر این، ویژگی‌هایی که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم عملکرد یا تجربه کاربری را بهبود می‌دهند نیز گاهی با به روزرسانی BIOS اضافه می‌شوند. برای نمونه، حالت X3D Turbo در مادربردهای گیگابایت موجب بهبود چشمگیر کارایی در پردازنده‌های Ryzen 7000 X3D و کل سری Ryzen 9000 شد.

جالب آن‌که بیشترین افزایش عملکرد مربوط به مدل‌های غیر-X3D در سری 9000 بود که تا ۱۸ درصد بهبود کارایی داشتند.

با بررسی این نمونه‌ها مشاهده می‌شود که بسیاری از بهبودهای حاصل از به روزرسانی BIOS در واقع برطرف کردن باگ‌هایی هستند که مانع عملکرد صحیح CPU، RAM یا اجزای مادربرد می‌شوند. این موضوع منطقی است زیرا وظیفه اصلی BIOS تضمین شروع به‌کار صحیح سخت‌افزار و عملکرد درست آن است.

نسخه قدیمی BIOS می‌تواند یک ریسک امنیتی جدی باشد

گاهی به روزرسانی BIOS فقط برای بهبود عملکرد یا پایداری نیست، بلکه برای حفظ امنیت رایانه حیاتی است. BIOS اولین کدی است که رایانه اجرا می‌کند تا پردازنده، حافظه، ذخیره‌ساز و سایر اجزای کلیدی را راه‌اندازی و هماهنگ کند.

BIOS در سطحی بنیادی‌تر از سیستم‌عامل عمل می‌کند. بنابراین، هرگونه آسیب‌پذیری در آن می‌تواند برای دور زدن حفاظت‌های سیستم‌عامل و دسترسی کامل مهاجم به سیستم استفاده شود.

خوشبختانه بسیاری از این آسیب‌پذیری‌ها به‌موقع شناسایی می‌شوند، اما تنها راه محافظت در این شرایط نصب به روزرسانی BIOS است. به‌روزرسانی‌های معمولی ویندوز یا درایورهای چیپست نمی‌توانند مشکلاتی را که در سطح پایین‌تر قرار دارند برطرف کنند.

شاید بسیاری ندانند که این آسیب‌پذیری‌ها تا چه اندازه رایج هستند. به‌عنوان مثال، مشاوره‌های امنیتی محصولات لنوو مرتباً فهرست‌هایی از آسیب‌پذیری‌ها منتشر می‌کنند و تقریباً هر ماه یک توصیه‌نامه مرتبط با BIOS ارائه می‌شود.

البته این مسئله فقط مربوط به لنوو نیست و هر سازنده لپ‌تاپ یا رایانه شخصی ممکن است در BIOS خود آسیب‌پذیری‌های جدی داشته باشد.

اگرچه همه آسیب‌پذیری‌ها شدید نیستند، اما ریسک چنین مواردی هیچ‌گاه قابل چشم‌پوشی نیست. حتی یک آسیب‌پذیری می‌تواند نقطه ورود مهاجم باشد، بنابراین به روزرسانی BIOS برای ایمن نگه‌داشتن سیستم ضروری است.

به روزرسانی BIOS دیگر مانند گذشته خطرناک یا سخت نیست

اگر تصور می‌شود که به روزرسانی BIOS شبیه آماده‌شدن برای رکورد جهانی اورکلاک با نیتروژن مایع است، باید گفت این فرآیند دیگر نه خطرناک است و نه پیچیده.

بزرگ‌ترین ریسک در هنگام به روزرسانی BIOS مربوط به شکست در فرآیند فلش است که می‌تواند مادربرد را غیرقابل استفاده کند.

اگر مادربرد قابلیت BIOS Flashback یا سیستم‌های ایمنی مشابه نداشته باشد، احتمالاً نیاز به تعویض کامل خواهد بود. این اتفاق در صورتی رخ می‌دهد که فایل BIOS خراب باشد، فلش‌درایو هنگام به‌روزرسانی جدا شود، برق قطع شود یا اشکالات سخت‌افزاری مانند پورت USB معیوب وجود داشته باشد.

قطع برق غیرقابل پیش‌بینی است اما می‌توان با استفاده از UPS آن را کاهش داد. همچنین استفاده از یک فلش‌درایو مطمئن با فرمت FAT32 و تنها حاوی فایل BIOS بسیاری از ریسک‌ها را کم می‌کند.

خبر خوب این است که چنین مشکلاتی نادر هستند. شروع به‌روزرسانی با فایل اشتباه بسیار دشوار است و حتی در صورت وقوع، بیشتر مادربردها به‌طور دوره‌ای فایل را در طول نصب بررسی می‌کنند تا از صحت داده‌ها اطمینان حاصل شود.

چه زمانی و چگونه باید BIOS را به‌روزرسانی کرد؟

اگرچه می‌توان صبر کرد تا یک آسیب‌پذیری مهم یا بهبود عملکرد به خبرها برسد، اما توصیه می‌شود BIOS حتی به‌طور منظم‌تر به‌روزرسانی شود. متأسفانه برخلاف کارت‌های گرافیک، چیپست‌ها و به‌روزرسانی‌های ویندوز، بیشتر تولیدکنندگان مادربرد به‌طور خودکار اطلاع نمی‌دهند که نسخه جدید BIOS منتشر شده است، حتی اگر نرم‌افزار اختصاصی مادربرد نصب باشد.

بنابراین باید به‌صورت دوره‌ای صفحه پشتیبانی مادربرد در وب‌سایت رسمی سازنده را بررسی کرد. بسته به شرکت سازنده و جدید یا قدیمی بودن مادربرد، به‌روزرسانی‌ها ممکن است چندین بار در ماه یا فقط هر چند ماه منتشر شوند، مگر این‌که مادربرد به پایان چرخه عمر خود برسد.

در زمان عرضه اولیه مادربردها، به‌روزرسانی‌ها معمولاً با سرعت بیشتری ارائه می‌شوند. بنابراین در این دوره بهتر است چند بار در ماه سایت پشتیبانی را بررسی کنید.

در واقع توصیه می‌شود به‌محض خرید یک رایانه جدید، BIOS نیز به‌روزرسانی شود. احتمال زیادی وجود دارد که یک به‌روزرسانی حیاتی پیش‌تر منتشر شده باشد و حتی ممکن است بدون آن مادربرد نتواند با CPU کار کند.

در چنین شرایطی می‌توان از قابلیت BIOS Flashback استفاده کرد. کافی است دستورالعمل‌های سازنده به‌دقت دنبال شود. معمولاً این کار شامل دانلود، استخراج و تغییر نام فایل BIOS، انتقال آن به یک فلش USB تازه فرمت‌شده، اتصال به پورت مخصوص BIOS Flashback و فشردن دکمه BIOS Flashback است.

روش عادی به روزرسانی BIOS نیز معمولاً ساده است. کافی است آخرین نسخه BIOS را روی یک فلش‌درایو فرمت‌شده کپی کرده، وارد محیط BIOS شوید، گزینه “Update BIOS” یا مشابه آن را انتخاب کنید و فایل BIOS را از روی فلش انتخاب نمایید.

برای جلوگیری از بروز مشکل، همواره باید دقیقاً مراحل ذکرشده توسط سازنده مادربرد دنبال شود.

در برخی موارد لازم است ابتدا درایورهای چیپست به‌روزرسانی شوند یا حتی نسخه‌ای قدیمی‌تر از BIOS نصب شود تا امکان ارتقا به آخرین نسخه فراهم شود. همچنین استفاده از UPS برای جلوگیری از قطع برق در حین فرآیند نصب حساس توصیه می‌شود.

به روزرسانی BIOS اغلب به‌عنوان فرآیندی پیچیده معرفی می‌شود که می‌توان آن را نادیده گرفت، اما واقعیت این است که این کار به‌اندازه سایر به‌روزرسانی‌های سیستمی مهم است و حتی می‌تواند مهم‌ترین به‌روزرسانی باشد. بسیاری از به‌روزرسانی‌های BIOS هرچند جزئی هستند، اما برخی شامل وصله‌های امنیتی حیاتی، رفع باگ‌ها و بهبودهای مهم عملکرد یا ویژگی‌ها می‌شوند که نباید از دست داد.

بنابراین، کافی است دستورالعمل‌های رسمی ارائه‌شده توسط سازنده مادربرد به‌طور کامل دنبال شود تا فرآیند بدون مشکل انجام شود.

نکات کلیدی:

به روزرسانی BIOS می‌تواند عملکرد و سازگاری سیستم را بهبود دهد و در عین حال ویژگی‌های جدید مهمی را اضافه کند.
نسخه‌های قدیمی BIOS یک ریسک امنیتی جدی محسوب می‌شوند که می‌تواند کل سیستم را در معرض خطر قرار دهد.
به روزرسانی BIOS اکنون ایمن‌تر و ساده‌تر از همیشه انجام می‌شود، بنابراین دلیلی برای نادیده گرفتن آن به‌طور منظم وجود ندارد.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید

برای خرید محصولات دل کلیک کنید

کندل، عرضه کننده محصولات دل در ایران

برای اطلاع از قیمت لپ تاپ دل کلیک کنید

مانیتور دل | تبلت دل | لوازم جانبی دل

فروش و خدمات دل در ایران